V. Nervus trigeminus
NervTrigeminalni nerv (N. trigeminus, V kranijalni nerv) je najveći kranijalni nerv i nosi senzornu inervaciju gotovo cijelog lica, prednjeg dijela vlasišta, oka, nosne i usne šupljine, kao i motornu inervaciju mišića žvakanja. Senzorna vlakna imaju tijela u trigeminalnom (Gasserovom) ganglionu, smještenom u Meckelovoj šupljini preko petroznog dijela sljepoočne kosti. Ganglion je, poput dorzalnog korenskog ganglija kičmenih nerava, građen od pseudounipolarnih neurona: svaki ima jedan krak ka moždanom stablu i jedan ka periferiji, bez sinapse unutar samog ganglija.
U moždanom stablu se senzorna vlakna razdvajaju u tri jedra prema vrsti osjeta. Glavno senzorno jedro u ponsu prima fini dodir i pritisak. Spinalno trigeminalno jedro, koje se proteže od ponsa nadole sve do gornjeg vratnog dijela kičmene moždine, prima bol i temperaturu. Mezencefalično jedro je posebno po tome što su ćelijska tijela njegovih neurona smještena unutar samog centralnog nervnog sistema, a ne u perifernom gangliju kao kod ostala dva - nosi nesvjesnu propriocepciju iz mišića žvakanja i drugih struktura glave. Motorno jedro, odvojeno od sva tri senzorna, takođe se nalazi u ponsu.
Senzorni korijen sve tri grane polazi iz trigeminalnog ganglija, a grane napuštaju lobanju kroz tri odvojena otvora. Oftalmički ogranak (V1), najmanja od tri grane, čisto je senzoran i izlazi kroz fissura orbitalis superior. Maksilarni ogranak (V2), takođe čisto senzoran, izlazi kroz foramen rotundum - jedini je kranijalni nerv unutar kavernoznog sinusa koji ne prolazi kroz fissuru orbitalis superior. Mandibularni ogranak (V3), najveća grana, jedini je sa i senzornim i motornim vlaknima, a izlazi kroz foramen ovale. Njegov motorni korijen pritom zaobilazi ganglion: polazi direktno iz motornog jedra u ponsu i sa senzornim korijenom se spaja tek nakon zajedničkog prolaska kroz foramen ovale - česta zabuna je pretpostaviti da i motorna vlakna V3 prolaze kroz ganglion.
Motorni dio V3 inerviše mišiće žvakanja (m. masseter, m. temporalis, m. pterygoideus medialis i m. pterygoideus lateralis), kao i m. mylohyoideus, prednji trbuh m. digastricusa, m. tensor veli palatini i m. tensor tympani.
Klinička korelacija
Trigeminalna neuralgija su nagli, oštri, električni napadi bola, gotovo uvijek jednostrani, najčešće u distribuciji V2 ili V3, klasično izazvani dodirom lica ili žvakanjem. Najčešći uzrok je kompresija korijena nerva na mjestu ulaska u pons, obično od strane a. cerebelli superior, koja dovodi do demijelinizacije vlakana.
Kornealni refleks koristi granu n. nasociliaris od V1 kao aferentni krak, a n. facialis (VII) kao eferentni krak. Refleks je bilateralan (konsenzualan): dodir jedne rožnjače izaziva treptaj oba oka preko veza koje na nivou moždanog stabla povezuju obje strane.
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 80 (The Anatomy of the Peripheral Nervous System)
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 10 (Summary of Cranial Nerves)
- StatPearls: Neuroanatomy, Cranial Nerve 5, Trigeminal (NCBI Bookshelf NBK482283)
- StatPearls: Neuroanatomy, Trigeminal Nucleus (NCBI Bookshelf NBK539823)
- Wikipedia: Trigeminal nerve, Trigeminal neuralgia, Corneal reflex, Mandibular nerve