IX. Nervus glossopharyngeus
NervGlosofaringealni nerv (N. glossopharyngeus, IX kranijalni nerv) je mješoviti nerv sa motornim, senzornim i parasimpatičkim vlaknima. Motorna vlakna inervišu jedini mišić koji dobija motoriku od ovog nerva, m. stylopharyngeus, koji podiže ždrijelo pri gutanju i govoru. Senzorna vlakna prenose ukus i opštu osjetljivost iz zadnje trećine jezika, sluzokože ždrijela, mekog nepca i unutrašnje strane bubne opne. Parasimpatička vlakna inervišu parotidnu žlijezdu, a nerv nosi i aferentna vlakna od baroreceptora u zidu karotidnog sinusa i hemoreceptora u karotidnom tjelešcu (glomus caroticum), uz bifurkaciju karotidne arterije, ključna za refleksnu regulaciju krvnog pritiska i disanja.
Izlazi iz lobanje kroz foramen jugulare, otvor koji sljepoočna kost dijeli sa zatiljnom kosti.
Klinička korelacija
Ždrijelni refleks (gag refleks) ima aferentni, dolazni krak preko n. glossopharyngeus, a eferentni, odlazni krak preko n. vagus: oštećenje IX nerva daje odsutan refleks uz očuvano podizanje nepca, ako je n. vagus netaknut. Gag refleks nije isto što i refleks gutanja: normalno gutanje je moguće i uz odsutan ili oslabljen gag refleks.
Isti nerv tonzilarnom granom inerviše nepčanu tonzilu, a timpanskom granom sluznicu srednjeg uha - to dijeljenje jednog nerva na dva različita područja objašnjava zašto se upala ili operacija tonzile (tonzilektomija) često prate bolom koji pacijent osjeća u uhu, iako uho samo nije zahvaćeno.
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 80 (The Anatomy of the Peripheral Nervous System) i pog. 40 (Pharynx)
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 10 (Summary of Cranial Nerves)
- StatPearls: Neuroanatomy, Cranial Nerve 9, Glossopharyngeal (NCBI Bookshelf NBK539877)
- Wikipedia: Glossopharyngeal nerve