Pharynx
Ždrijelo (probavni dio)OrganŽdrijelo je dugačko 12 do 14 cm, proteže se od baze lobanje do donje ivice krikoidne hrskavice. Dijeli se na tri sprata: nasopharynx (isključivo respiratoran, sadrži otvor Eustahijeve trube i adenoide), oropharynx (od mekog nepca do gornje ivice epiglotisa, sadrži isthmus faucium, palatinalne tonzile i korijen jezika) i laryngopharynx (od gornje ivice epiglotisa do donje ivice krikoidne hrskavice, sadrži piriformni recesus). Oropharynx i laryngopharynx su i respiratorni i digestivni put, nasopharynx je isključivo respiratoran.
Zid grade tri konstriktora (gornji, srednji, donji), cirkularni preklapajući konusi koji se pripajaju na faringealnu rafu. Donji konstriktor ima dva dijela: pars thyropharyngea (gornji, kos) i pars cricopharyngea (donji, cirkularan, funkcioniše kao gornji ezofagealni sfinkter). Elevatori su m. stylopharyngeus, m. salpingopharyngeus, m. palatopharyngeus. Skoro svi mišići ždrijela inervisani su faringealnim pleksusom (IX, X i simpatikus), osim m. stylopharyngeus, jedinog mišića ždrijela inervisanog direktno n. glossopharyngeus-om (IX).
Vaskularizaciju obezbjeđuju grane a. carotis externa: a. pharyngea ascendens, i doprinosi a. facialis, a. lingualis i a. maxillaris.
Česta zabuna
Ovo je paralela izuzetku kod jezika (m. palatoglossus preko vagusa umjesto hipoglosusa): kod ždrijela je m. stylopharyngeus taj koji izlazi iz opšteg pravila (faringealni pleksus) i dobija direktnu granu od glosofaringeusa.
Gutanje ima tri faze: oralnu (voljnu), faringealnu (refleksnu, počinje kad bolus dosegne palatoglosalni luk) i ezofagealnu (autonomna peristaltika). Faringealna faza uključuje elevaciju mekog nepca (zatvara nazofarinks), elevaciju larinksa i hioida, sekvencijalnu kontrakciju tri konstriktora, i relaksaciju cricopharyngeusa. Napomena: uloga epiglotisa u zaštiti disajnog puta se različito formuliše u literaturi; elevacija larinksa i zatvaranje glotisa je primarni mehanizam.
Klinička korelacija
Zenkerov divertikulum je klasičan pulzioni divertikulum kroz Killianov trougao, slabu zonu između cricopharyngeusa i thyropharyngeusa. Nastaje usljed povišenog intraluminalnog pritiska zbog poremećene relaksacije cricopharyngeusa, kroz koju mukoza prolabira.
Sluznicu piriformnog recesusa prekriva unutrašnja grana n. laryngeus superior (senzorna grana n. vagus). Ovo je mjesto gdje se često zaglave strana tijela poput ribljih kostiju, i gdje instrumentalna povreda pri pokušaju vađenja može oštetiti taj nerv.
Istorijska napomena
Stanje je prvi opisao Abraham Ludlow 1769, čitav vijek prije nego je patolog Friedrich Albert von Zenker (1825-1898) dao svoj klasičan opis, po kojem je stanje kasnije nazvano. Trougao slabosti nosi ime Gustava Killiana (1860-1921), njemačkog laringologa i osnivača bronhoskopije.
Izvori
- Standring (ur.), Gray's Anatomy, 42. izdanje, pog. 39 "Pharynx", str. 1088-1106
- Terminologia Anatomica 2 (FIPAT), Part 3, ID 2855-2882, 2179-2191
- StatPearls: Anatomy, Head and Neck, Pharynx Muscles (NBK544271); Physiology, Swallowing (NBK541071); Zenker Diverticulum (NBK499996)