Parasimpatikus radi po suprotnom građevinskom principu od simpatikusa - tamo gdje simpatikus ima kratka preganglijska i duga postganglijska vlakna koja se šire kroz cijeli lanac, parasimpatikus šalje duga preganglijska vlakna sve do samog organa, gdje tek u ili blizu njega sinapsira preko kratkog postganglijskog puta.

Porijeklo. Preganglijski parasimpatički neuroni potiču iz dva odvojena mjesta: jedara moždanog stabla (Edinger-Westphalovo jedro i gornje i donje salivatorno jedro) i intermedijarne sive mase drugog do četvrtog krsnog segmenta kičmene moždine - otud naziv "kraniosakralni odliv". Njihova mijelinizovana vlakna napuštaju centralni nervni sistem isključivo kroz četiri kranijalna nerva (III, VII, IX, X) i kroz pelvične splanhničke nerve krsnih spinalnih nerava. Preganglijska vlakna su holinergička, a postganglijska - za razliku od simpatikusa - takođe uglavnom holinergička.

Kranijalni dio - četiri periferne ganglije. U glavi, preganglijska vlakna sinapsiraju u jednoj od četiri male, parne periferne ganglije, kroz koje prolaze i simpatička i senzorna vlakna bez sinapsiranja: cilijarni ganglion (uz n. oculomotorius, inerviše sfinkter zjenice i cilijarni mišić - preko 95% njegovih vlakana ide baš cilijarnom mišiću), pterigopalatinski ganglion ("ganglion peludne groznice", uz n. facialis preko velikog petroznog nerva, inerviše suznu žlijezdu i žlijezde nosa i nepca), submandibularni ganglion (uz n. facialis preko chorda tympani, inerviše submandibularnu i sublingvalnu žlijezdu) i otički ganglion (uz n. glossopharyngeus preko malog petroznog nerva, inerviše parotidnu žlijezdu). Detalje samih nerava vidi na njihovim zasebnim stranicama.

Vagalni dio. N. vagus nosi preganglijsku parasimpatičku inervaciju torakalnih organa i trbušnih organa sve do distalnog transverzalnog kolona - odnosno derivata prednjeg i srednjeg crijeva (foregut i midgut) embrionalnog porijekla.

Sakralni dio. Derivati zadnjeg crijeva (hindgut) - distalni kolon, rektum - kao i mokraćna bešika i erektilno tkivo, dobijaju parasimpatičku inervaciju preko pelvičnih splanhničkih nerava (nervi erigentes), koji potiču iz ventralnih grana drugog do četvrtog krsnog spinalnog nerva. Preklapanje između vagalne i sakralne teritorije duž kolona je promjenljivo od osobe do osobe. Ovi nervi su motorni za glatku muskulaturu derivata zadnjeg crijeva i zida mokraćne bešike, vazodilatatorni za erektilno tkivo penisa i klitorisa, i sekretomotorni za žlijezde zadnjeg crijeva.