Paraganglije su skupine malih nakupina neuroendokrinih (hromafinih) ćelija porijeklom od neuralnog grebena, smještene van nadbubrežne žlijezde. Sintetišu i skladište kateholamine, a po tipu ćelija dijele se na hromafine i nehromafine paraganglije, što grubo odgovara podjeli na simpatičke i parasimpatičke.

Podjela

Hromafine (pretežno simpatičke) paraganglije su povezane sa ortosimpatičkim sistemom, u simpatičkim ganglijama visceralnih organa i torakolumbalnim paraaortalnim retroperitonealnim mjestima, sa organom Zuckerkandl kao najvećom pojedinačnom nakupinom uz bifurkaciju aorte.

Nehromafine (pretežno parasimpatičke) paraganglije su povezane sa parasimpatičkim sistemom, prvenstveno u predjelu glave i vrata, vezane za n. glossopharyngeus ili n. vagus. Nalaze se na više mjesta: uz karotidnu bifurkaciju (karotidno tijelo), u srednjem uhu (na promontorijumu) i duž kanala facijalnog nerva, na adventiciji jugularnog bulbusa, na ganglion nodosum vagusa, i u larinksu.

Karotidno tijelo

Klinički najznačajnija paraganglija. Crvenkasto-smeđa, ovalna struktura, smještena posteriorno od bifurkacije zajedničke karotidne arterije ili između njenih grana, uz karotidni sinus. Funkcioniše kao hemoreceptor: reaguje na sniženje kiseonika, povišen ugljen-dioksid i sniženo pH u krvi, i refleksno povećava frekvenciju i dubinu disanja preko n. glossopharyngeus, uz manji doprinos simpatičkog trunkusa i n. vagusa. Kod hronične hipoksije, velike nadmorske visine ili plućne bolesti hiperplastično se uvećava.

Organ Zuckerkandl

Najveća pojedinačna koncentracija ekstraadrenalnog hromafinog tkiva, obično par tijela smještenih uz obje strane abdominalne aorte, na mjestu gdje se odvajaju donji mezenterični i gornji hipogastrični pleksus. Relativno veliko kod fetusa, po pravilu regredira do odraslog doba, iako pojedinačne ćelije mogu perzistirati.

Embriologija

Paraganglije potiču od neuralnog grebena, iz iste embrionalne loze ćelija kao simpatičke ganglije i medula nadbubrežne žlijezde.