Crijevni zid ima sopstvenu, gotovo potpuno samostalnu nervnu mrežu - dovoljno samostalnu da probavni trakt nastavi peristaltiku i nakon što mu se prekinu sve veze sa centralnim nervnim sistemom, dok bolest koja pogodi baš tu unutrašnju mrežu može biti opasna po život.

Obim i porijeklo. Enterički nervni sistem, u Terminologia Anatomica priznat kao treći, ravnopravan dio autonomne diobe (uz simpatikus i parasimpatikus), sastoji se od procijenjenih 200 do 600 miliona neurona, raspoređenih u hiljadama sitnih ganglija kroz cijeli zid probavnog trakta - od jednjaka do anusa, plus pankreas i žučne kanale. Enterički neuroni potiču, kao i simpatički i dio parasimpatičkih ganglija, iz neuralnog grebena.

Dva glavna spleta. Mienterički (Auerbachov) splet, najobimniji od svih, leži između cirkularnog i longitudinalnog sloja glatke muskulature crijevnog zida i proteže se neprekidno od jednjaka do anusa - glavni je regulator motiliteta. Submukozni (Meissnerov) splet, sa spoljašnjom i unutrašnjom komponentom, prisutan je kroz crijeva, ali je odsutan ili minimalan u jednjaku i želucu - reguliše sekreciju žlijezda i lokalni protok krvi. Pored ova dva, postoje i manji, neganglionisani spletovi - u sluznici (mukozni splet), na granici submukoze i muskularis eksterne, i u serozi.

Funkcionalna arhitektura. Pojedinačni enterički neuroni djeluju na tri načina - kao aferentni (senzorni) neuroni koji odgovaraju na mehaničke i hemijske podražaje, kao eferentni (motorni) neuroni koji inervišu epitelne ćelije, glatku muskulaturu, arteriole i limfoidno tkivo, ili kao interneuroni koji prenose i integrišu signale između njih. Ta trojna arhitektura - senzorni ulaz, obrada, motorni izlaz - opravdava neformalni naziv "mozak crijeva": enterički sistem sposoban je za lokalne reflekse potpuno unutar zida crijeva, bez ikakvog učešća kičmene moždine ili mozga.

Modulacija spolja. Iako sposoban za samostalan rad, enterički sistem je pod stalnim uticajem spoljašnjeg autonomnog nervnog sistema - postganglijska simpatička vlakna inhibiraju mienterička i submukozna ganglija, dok vagus i sakralni parasimpatikus sinapsiraju direktno na mienteričke neurone i time pojačavaju njihovu aktivnost. Refleksi crijeva se odvijaju hijerarhijski na tri nivoa: potpuno lokalno unutar zida organa, preko prevertebralnih ganglija, ili preko centralnog nervnog sistema (osa crijevo-mozak) - a na aktivnost enteričkih neurona dodatno utiču enterička glija, crijevna mikrobiota, stanje ishrane i, kod domaćina, imuni sistem i stres.