Pancreas
PankreasOrganPankreas je izdužena žlijezda podijeljena na četiri dijela: glavu, vrat, tijelo i rep. Smješten je poprečno u zadnjem dijelu gornjeg stomaka, iza želuca: glava je uhvaćena u C-petlji dvanaestopalačnog crijeva, kratak vrat i tijelo se pružaju ulijevo preko velikih trbušnih krvnih sudova, a rep dopire do slezine. Za razliku od ostatka žlijezde, koja leži retroperitonealno, rep je intraperitonealan, unutar slezinsko-bubrežnog ligamenta.
Ima dvostruku ulogu. Egzokrini dio, veći dio mase žlijezde, luči probavne enzime (amilazu, lipazu, proteaze) i bikarbonat koji neutrališe kiseli himus iz želuca; sekret otiče kroz glavni pankreasni kanal (Wirsungov kanal), koji se obično spaja sa zajedničkim žučnim kanalom prije ulaska u dvanaestopalačno crijevo. Manji, akcesorni kanal (Santorinijev kanal) kod većine ljudi komunicira sa glavnim kanalom u predjelu vrata žlijezde, a otvara se zasebno na malu duodenalnu bradavicu, oko 2 cm proksimalno od velike; kad se glavni i akcesorni sistem tokom razvoja ne spoje kako treba, nastaje varijanta zvana pancreas divisum, prisutna kod otprilike 5 do 10% ljudi.
Endokrini dio, rasut kroz žlijezdu u obliku sitnih ostrvaca, Langerhansovih ostrva, čini samo mali procenat mase pankreasa, ali luči hormone direktno u krv: beta ćelije insulin, alfa ćelije glukagon, delta ćelije somatostatin.
Klinička korelacija
Akutni pankreatitis, iznenadna upala žlijezde uzrokovana prevremenom aktivacijom sopstvenih probavnih enzima, najčešće nastaje zbog žučnih kamenaca koji blokiraju zajedničku ampulu ili zbog hroničnog unosa alkohola. Karakterističan je jak bol koji se širi ka leđima; u teškim, hemoragičnim slučajevima mogu se pojaviti modrice oko pupka ili na bokovima.
Istorijska napomena
Glavni pankreasni kanal otkrio je njemački anatom Johann Georg Wirsung 1642; nije stigao da ga formalno objavi jer je sljedeće godine, 1643, ubijen, vjerovatno zbog profesionalnog rivalstva. Akcesorni kanal opisao je italijanski anatom Giovanni Domenico Santorini 1724. Endokrina ostrva otkrio je njemački student medicine Paul Langerhans 1869, u doktorskoj tezi pisanoj pod mentorstvom Rudolfa Virchowa, kad je imao dvadeset i jednu godinu.
Izvori
- Standring (ur.), Gray's Anatomy, 42. izdanje, pogl. 68 "Pancreas", str. 1223-1227, 1226.e1
- Moore, Agur, Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pogl. 5 "Abdomen", odjeljak "Pancreas", str. 488-491
- Wikidata (TA2 3114-3119)
- StatPearls: Anatomy, Abdomen and Pelvis, Pancreas (NBK532912); Acute Pancreatitis (NBK482468)
- OpenStax Anatomy and Physiology, 2. izdanje, pog. 23.6