Systema portae hepatis
Portalni sistemArterijaPortni sistem sakuplja vensku krv iz nesparenih stomačnih organa (crijeva, slezina, pankreas, žučna kesa) i odvodi je u jetru na preradu, prije nego uđe u sistemsku cirkulaciju, umjesto da se direktno uliva u donju šuplju venu kao ostale vene. Ovo je jedini veći venski sistem u tijelu koji ne ide direktno u srce, nego prolazi kroz drugu kapilarnu mrežu, jetrene sinusoide, prije nastavka puta.
Vena portae hepatis nastaje na granici prvog i drugog slabinskog pršljena, u transpiloričnoj ravni, spajanjem vene mesenterice superior i vene lienalis (slezinske vene); u venu lienalis se obično prije spajanja uliva i vena mesenterica inferior, mada anatomija ovog spoja varira od osobe do osobe. Portalna vena prolazi kroz hepatoduodenalni ligament, iza zajedničkog žučnog voda i vlastite jetrene arterije (portalna trijada), pa se na ulazu u jetru dijeli na desnu i lijevu granu koje dalje granaju u jetrene sinusoide.
Portalni sistem donosi oko tri četvrtine ukupnog krvnog protoka kroz jetru; preostalu četvrtinu donosi vlastita jetrena arterija. Krv nakon prolaska kroz sinusoide izlazi jetrenim venama u donju šuplju venu.
Klinička korelacija
Kad je protok kroz jetru otežan, najčešće cirozom, pritisak u portalnom sistemu raste, stanje poznato kao portalna hipertenzija. Portalni sistem nema zaliske i povezan je sa sistemskim venskim sistemom preko nekoliko mjesta, pa se povišen pritisak prenosi unazad kroz te veze (portosistemske anastomoze) i širi ih:
- u donjem dijelu jednjaka, izaziva ezofagealne varikoze, najopasniju komplikaciju zbog rizika od krvarenja;
- oko pupka, izaziva vidljivo proširene vene na trbušnom zidu (caput medusae);
- u rektumu, izaziva rektalne varikoze.
Napomena: rektalne varikoze se u starijoj literaturi često izjednačavaju sa hemoroidima, ali riječ je o dva odvojena entiteta. Studije nisu našle povećanu učestalost hemoroida kod pacijenata sa portalnom hipertenzijom niti direktnu vaskularnu vezu; rektalne varikoze su druga, rjeđa pojava, obično smještene više od uobičajenog hemoroidalnog spleta.
Istorijska napomena
Kombinacija proširenih vena oko pupka i portalne hipertenzije, sa perzistentno otvorenom umbilikalnom venom, nosi ime Cruveilhier-Baumgartenovog sindroma. Prvi slučaj je opisao francuski ljekar Pégot 1833. Francuski patolog Jean Cruveilhier ga je detaljnije opisao (izvori se razilaze oko tačne godine, 1835. ili 1852.) i smatrao urođenom manom umbilikalne cirkulacije, a njemački patolog Paul Clemens von Baumgarten je 1907-1908 prijavio sličan slučaj; naziv koji spaja obojicu skovan je kasnije.
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 66 (Liver)
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 5 (Abdomen)
- Wikidata Q464543 (TA2 ID 5092)
- OpenStax Anatomy and Physiology, 2. izdanje, pog. 20.5
- StatPearls: Portal Venous System (NBK554589)
- PubMed: rektalne varikoze vs hemoroidi (8813499)
- Wikipedia: Portacaval anastomosis