Pericardium
PerikardSrcePerikard je dvoslojna fibrozno-serozna vreća koja obavija srce i korijene velikih krvnih sudova, smještena u srednjem medijastinumu između treće i šeste rebarne hrskavice.
Fibrozni perikard (pericardium fibrosum) je spoljašnji, čvrst vezivnotkivni sloj konusnog oblika: vrh je srastao sa korijenom velikih sudova, baza sa centralnom tetivom dijafragme. Slabi sternoperikardni ligamenti pripajaju ga za zadnju stranu grudne kosti, čime ograničava prekomjerno pomjeranje srca unutar grudnog koša.
Serozni perikard (pericardium serosum) ima dva lista: parijetalni, koji oblaže iznutra fibrozni perikard, i visceralni, poznat i kao epikard, koji prekriva srce i korijene velikih sudova. Između njih je perikardna šupljina (cavitas pericardiaca), potencijalni prostor ispunjen malom količinom serozne tečnosti koju luči epikard i koja smanjuje trenje pri kontrakciji srca.
Refleksija seroznog lista oko korijena velikih sudova stvara dva prostora bitna u kardiohirurgiji: poprečni sinus (sinus transversus pericardii), tunel iza aorte i plućnog stabla otvoren na oba kraja, kroz koji hirurg može provući stezaljku da potpuno zaustavi protok kroz oba suda tokom operacije, i kosi sinus (sinus obliquus pericardii), slijep džep iza lijeve pretkomore, omeđen refleksijom oko plućnih vena i donje šuplje vene.
Fibrozni sloj i parijetalni list dobijaju senzornu inervaciju od n. phrenicus-a, otud se bol kod perikarditisa može širiti ka ramenu, dok bol iz visceralnog sloja (epikarda) putuje simpatičkim vlaknima do aortnog i srčanog spleta. Krv perikard dobija preko perikardiofreničnih grana a. thoracica interna.
Klinička korelacija
Perikarditis, upala perikarda, najčešće je oboljenje ove strukture: godišnja incidencija akutnog oblika je oko 0,03% opšte populacije, odgovoran je za oko 5% prijema u bolnicu zbog bola u grudima. Klasičan EKG nalaz u ranoj fazi je difuzna, konkavna elevacija ST segmenta sa recipročnom depresijom u odvodu aVR. Bez terapije kolhicinom, do 30% pacijenata doživi ponovljenu epizodu, a nakon prve ponovljene epizode taj rizik raste na oko 50%.
Kardiogena tamponada je hitno stanje: nakupljanje tečnosti ili krvi u perikardnoj šupljini povisi pritisak u njoj i onemogući normalno punjenje desnog srca u dijastoli. Prepoznaje se preko Beckove trijade (proširene vratne vene, nizak krvni pritisak, prigušeni srčani tonovi) i pulsus paradoxus-a, pada sistolnog pritiska preko 10 mmHg pri udahu. Kod maligne etiologije, tromjesečni mortalitet dostiže oko 49%, a kod tamponade uzrokovane neoplazmom specifično, jedna studija je zabilježila da je čak 89% pacijenata umrlo tokom perioda praćenja.
Istorijska napomena
Paradoksalan porast pritiska u vratnim venama pri udahu, umjesto očekivanog pada, korisan znak za razlikovanje konstriktivnog perikarditisa od tamponade, nosi ime Kussmaulov znak, po njemačkom ljekaru Adolphu Kussmaulu, koji ga je prvi opisao 1873. Uvlačenje donjih rebara pri sistoli kod srasle, konstriktivne ovojnice naziva se Broadbentov znak, po engleskom ljekaru Walteru Broadbentu, koji ga je objavio 1895.
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 57 (Heart)
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 4 (Thorax)
- Wikidata Q193302 (TA2 ID 3341)
- OpenStax Anatomy and Physiology, 2. izdanje, pog. 19.1
- StatPearls: Pericardium (NBK482256); Pericarditis (NBK431080); Cardiac Tamponade (NBK431090)
- Wikipedia: Pericardium; Pericardial sinus; Kussmaul's sign; Broadbent sign