Systema conducente cordis
Sprovodni sistem srcaSrceSprovodni sistem srca je mreža specijalizovanih mišićnih ćelija koje generišu i prenose električni impuls koji pokreće svaki otkucaj srca, nezavisno od nervnog sistema.
Sinoatrijalni čvor (SA čvor, nodus sinuatrialis) leži u gornjem zadnjem zidu desne pretkomore, blizu ušća gornje šuplje vene. Ima najbrži sopstveni ritam spontane depolarizacije od svih srčanih ćelija, oko 60 do 100 otkucaja u minuti bez spoljne nervne kontrole, pa funkcioniše kao prirodni pejsmejker srca. Impuls se odatle širi kroz pretkomore.
Atrioventrikularni čvor (AV čvor, nodus atrioventricularis) leži u donjem dijelu desne pretkomore, unutar atrioventrikularnog septuma. Uvodi kratko kašnjenje, dovoljno da se pretkomore isprazne prije nego što počne kontrakcija komora. Njegova građa fiziološki ograničava maksimalan broj impulsa koji mogu proći u minuti na oko 220, što je bitno kod brzih pretkomorskih aritmija: koliko god brzo pretkomore treperile ili lepršale, AV čvor propušta komorama samo dio tih impulsa.
Atrioventrikularni snop (Hisov snop, fasciculus atrioventricularis), dug oko 1,8 cm kod odraslih, jedini je normalan električni put između pretkomora i komora i provodi impuls kroz interventrikularni septum. Dijeli se na desnu i lijevu granu (crus dextrum i crus sinistrum); lijeva grana je veća, jer opslužuje deblji zid lijeve komore, i dijeli se na dva do tri fascikla.
Purkinjeova vlakna (rami subendocardiales) šire impuls od vrha srca prema bazi kroz subendokardijalni sloj obje komore, tako da cijela ventrikularna muskulatura bude depolarizovana svega oko 225 milisekundi nakon početnog impulsa u SA čvoru.
Klinička korelacija
Poremećaji ovog sistema uzrokuju aritmije: bolest sinusnog čvora usporava ili nepravilno pokreće ritam, atrioventrikularni blok usporava ili prekida prenos impulsa iz pretkomora u komore, a poremećaji provođenja kroz grane Hisovog snopa mijenjaju oblik QRS kompleksa na EKG-u.
Istorijska napomena
Redoslijed otkrića ovog sistema je neobičan: dijelovi su prvo opisani odvojeno, a tek kasnije je prepoznato da čine jedinstvenu cjelinu. Češki fiziolog Jan Evangelista Purkyně opisao je 1839. mrežu sivih vlakana u unutrašnjem sloju komora ovčijeg srca, prvi objavljen opis onoga što danas nosi njegovo ime. Švajcarski kardiolog Wilhelm His Mlađi opisao je 1893. snop koji nosi njegovo ime, proučavajući aktivnost embrionalnog srca. Njemački patolog Ludwig Aschoff i njegov japanski student Sunao Tawara opisali su 1906. u Marburgu atrioventrikularni čvor; Tawarina monografija te godine je bila prva koja je AV čvor, Hisov snop i Purkinjeova vlakna povezala u jedan sistem. Njihovo otkriće je iste godine podstaklo škotskog anatoma Arthura Keitha i njegovog studenta Martina Flacka da potraže analognu strukturu na drugom mjestu u srcu, što je 1907. rezultovalo opisom sinoatrijalnog čvora.
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 57 (Heart)
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 4 (Thorax)
- TA2 (ta2viewer.openanatomy.org, termini 3953-3961; zvaničan naziv complexus stimulans cordis)
- OpenStax Anatomy and Physiology, 2. izdanje, pog. 19.2
- StatPearls: Physiology, Bundle of His (NBK531498)
- PMC: Discovery of the sinus node by Keith and Flack (PMC2000948); Jan Evangelista Purkynje (PMC4192555)
- Wikipedia: Sinoatrial node; Atrioventricular node; Bundle of His; Purkinje fibers