Radius, Ulna
Kosti podlakticeKostRadius i ulna su dvije duge kosti podlaktice, povezane duž cijele dužine. Žbica (radius) leži lateralno, na strani palca; lakatna kost (ulna) medijalno, na strani malog prsta. Proksimalno je ulna masivnija i primarno se zglobljava sa nadlaktičnom kosti; distalno je radius širi i primarno nosi zglob sa šakom.
Radius proksimalno ima pločastu glavu (caput radii), koja se gornjom, konkavnom površinom zglobljava sa kapitulumom humerusa, a periferno sa incisura radialis ulne. Ispod suženog vrata nalazi se tuberositas radii, pripoj tetive bicepsa, koja razgraničava proksimalni kraj od tijela. Tijelo radiusa se postepeno širi distalno. Distalni kraj je najširi dio: medijalno nosi incisura ulnaris (za glavu ulne), lateralno se sužava u processus styloideus radii, a na zadnjoj strani ima tuberculum dorsale (Listerov tuberkul). Karpalna zglobna površina distalnog radiusa je podijeljena grebenom na dio za os lunatum i dio za os scaphoideum.
Ulna je medijalna, duža i stabilizujuća kost podlaktice: njen masivan proksimalni kraj nosi dvije projekcije, olecranon (strši pozadi, poluga za ekstenziju lakta) i processus coronoideus (strši naprijed), koje zajedno grade incisura trochlearis, glavni zglob sa trohleom humerusa. Ispod processus coronoideus je tuberositas ulnae (pripoj m. brachialis), a lateralno incisura radialis (prima glavu radiusa). Tijelo ulne je debelo proksimalno, sužava se distalno. Uzan distalni kraj nosi malu, pločastu caput ulnae sa processus styloideus ulnae; ulna ne učestvuje direktno u zglobu šake.
Obje kosti povezuje membrana interossea antebrachii, čija koso usmjerena vlakna prenose silu primljenu preko šake sa radiusa na ulnu, pa dalje na humerus. Pokreti podlaktice, pronacija i supinacija, odvijaju se nezavisno od lakatnog zgloba, u proksimalnom i distalnom radioulnarnom zglobu: oba su jednoosovinski pivot zglobovi, proksimalni između glave radiusa i fibro-koštanog prstena (incisura radialis ulne plus anularni ligament), distalni između glave ulne i incisura ulnaris radiusa, povezanih zglobnim diskom (trokutasti fibrokartilaginozni kompleks). Kombinovan opseg rotacije podlaktice je 140 do 150 stepeni. Ulna postavljena koso u odnosu na humerus daje laktu, kad je ispružen i podlaktica supinirana, blagi bočni ugao ("nosivi ugao", carrying angle), koji ruku odmiče od tijela pri hodu.
Klinička korelacija
Collesova fraktura je prelom distalnog radiusa sa dorzalnom angulacijom i pomjeranjem, tipično nakon pada na ispruženu, dorzifleksovanu ruku; daje karakterističnu deformaciju zgloba šake u obliku "viljuške za jelo". Smithova fraktura je obrnuta, sa volarnim pomjeranjem distalnog fragmenta ("obrnuti Colles"), obično od pada na flektiran zglob šake.
Monteggia fraktura je prelom proksimalne ulne udružen sa dislokacijom glave radiusa, tipično od udarca u podlakticu u hiperpronaciji. Galeazzi fraktura je prelom srednje do distalne trećine radiusa udružen sa dislokacijom distalnog radioulnarnog zgloba.
Izolovan prelom tijela ulne, bez preloma radiusa, naziva se "nightstick" prelom: naziv potiče od scenarija odbrane od udarca palicom podignutom podlakticom, ali nastaje od bilo kog direktnog udarca u medijalnu podlakticu.
Kod male djece predškolskog uzrasta česta je i drugačija povreda glave radiusa, bez preloma: nagli, snažan povlak za ruku (npr. dizanje djeteta za šaku) može djelimično izvući glavu radiusa iz anularnog ligamenta, koji je kod male djece još labavo pripojen. Ova subluksacija je poznata i kao "iščašen lakat" ili "lakat dadilje".
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 50 (Elbow and forearm)
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 3 (Upper Limb)
- Terminologia Anatomica 2 (FIPAT, ID 1210 radius, 1230 ulna)
- StatPearls: Colles Fracture (NBK553071); Smith Fracture Review (NBK547714); Monteggia Fractures (NBK470575); Galeazzi Fractures (NBK470188); Nightstick Fracture (NBK555951)
- Wikipedia (sr): Подлактица