Nervus radialis
Radijalni nervNervRadijalni nerv je terminalna grana zadnjeg snopa brahijalnog pleksusa, nastaje od ventralnih grana C5 do C8 (uz povremen doprinos Th1), širi korjenski raspon nego bilo koja od preostale četiri terminalne grane pleksusa, i najveći je nerv gornjeg ekstremiteta. Prvih 8-10 cm nerva, od porijekla do ulaska u spiralni žlijeb, često nema vlastitu ishranu iz krvnog suda, pa je relativno slabo vaskularizovan segment.
Nerv silazi kroz pazušnu jamu iza aksilarne arterije, ispred m. subscapularis, pa prateći a. profunda brachii ulazi u donji trouglasti prostor (odvojen od susjednog gornjeg trouglastog prostora, kroz koji prolaze druge strukture) ispod donje ivice m. teres major, između duge glave tricepsa i humerusa. Tu daje granu za dugu glavu tricepsa, a zatim se spiralno obavija oko zadnje strane dijafize humerusa u spiralnom (radijalnom) žlijebu, gdje ga od kosti odvajaju samo najgornja vlakna medijalne glave tricepsa. Ovo je klinički najvažniji dio toka: prelom dijafize humerusa u srednjoj trećini direktno ugrožava nerv.
Nerv potom probija lateralni intermuskularni septum i ulazi u prednji odjeljak nadlaktice, gdje daje mišićne grane za m. brachioradialis, m. extensor carpi radialis longus i dio m. brachialis-a. Na nivou vrha lateralnog epikondila dijeli se na duboku i površinsku granu.
Duboka grana je motorna i zglobna, bez kožne komponente: ulazi u m. supinator kroz Frohseovu arkadu na njegovoj proksimalnoj ivici i izlazi na distalnoj ivici mišića, gdje se dalje naziva n. interosseus posterior antebrachii i inerviše preostale ekstenzore podlaktice (extensor digitorum, extensor digiti minimi, extensor carpi ulnaris, extensor pollicis longus, extensor indicis, abductor pollicis longus, extensor pollicis brevis). Extensor carpi radialis brevis je granični slučaj: njegova grana promjenljivo polazi ili od samog n. radialisa ili od n. interosseus posterior, a kad dolazi od radijalisa to je tipično još prije ulaska u Frohseovu arkadu.
Površinska grana je isključivo senzorna: silazi ispod m. brachioradialis, napušta radijalnu arteriju oko 7 cm proksimalno od ručnog zgloba i dijeli se na dorzalne digitalne grane za kožu dorzuma šake.
Motorna funkcija: svi ekstenzori lakta ("nerv ekstenzora"), ručja i prstiju, plus dio supinacije.
Senzorna funkcija: koža zadnje strane nadlaktice i podlaktice, dorzum šake, posebno radijalna polovina uključujući bazu palca (koža "anatomske burmutice") i proksimalne dijelove dorzuma kažiprsta, srednjeg prsta i radijalne polovine domalog prsta.
Klinička korelacija
Klinički najpoznatija lezija je "wrist drop" (opuštena šaka): nemogućnost ekstenzije ručja i prstiju u metakarpofalangealnim zglobovima, koja nastaje kod lezije u spiralnom žlijebu ili proksimalnije. Šaka pri tome zauzima djelimično flektiran položaj zbog neosporene napetosti flektora i gravitacije. Klasičan uzrok pritiska u spiralnom žlijebu je produženo spavanje ili sjedenje sa rukom prebačenom preko naslona stolice, poznato kao "subotnja paraliza".
Postoji bitna razlika po nivou lezije: lezija u pazušnoj jami, proksimalno od porijekla grana za triceps, uzrokuje potpunu paralizu sve tri glave tricepsa (nemoguća ekstenzija lakta); lezija u samom spiralnom žlijebu triceps u pravilu poštedi ili samo djelimično oslabi, pa pacijent može ekstenzirati lakat, ali ne i ručje/prste. Test ekstenzije lakta protiv otpora (rame u abdukciji od 90°, lakat flektiran) koristi se baš za procjenu tog nivoa: očuvana ekstenzija govori da je lezija distalno od aksile.
Radijalni tunel sindrom je kompresija duboke (motorne) grane na nivou Frohseove arkade: prezentuje se bolom duž lateralne ivice lakta i podlaktice, BEZ senzornog deficita, jer je nerv na tom nivou već isključivo motorna grana. Bliska varijanta, sindrom zadnjeg međukoštanog nerva, daje motornu slabost ekstenzora prstiju i extensor carpi ulnaris-a, takođe bez gubitka senzibiliteta. Kod povrede same površinske grane, gubitak senzibiliteta je zbog preklapanja sa medijanim i ulnarnim nervom obično minimalan, ograničen na malu zonu distalno od baze 1. i 2. metakarpalne kosti.
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 48, 49, 50, 80
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 3 (Upper Limb)
- Terminologia Anatomica 2 (FIPAT, ID 6431)
- StatPearls: Anatomy, Shoulder and Upper Limb, Radial Nerve (NBK534840)
- Wikipedia (sr): Radijalni живац