Nervus medianus
Medijani nervNervMedijani nerv nastaje spajanjem lateralnog snopa (C5–C7) i medijalnog snopa (C8–T1) brahijalnog pleksusa - ukupan raspon C5–T1. (Neki sekundarni izvori, npr. pojedina izdanja StatPearls-a i Wikipedije, navode uži raspon C6–T1, izostavljajući C5; Gray's Anatomy eksplicitno daje C5–C7 za lateralni snop, pa je C5–T1 ovdje primarna, izvorom potkrijepljena vrijednost.) Kroz nadlakticu prolazi bez mišićnih i kožnih grana (daje samo simpatička vlakna za brahijalnu arteriju i zglobnu granu za lakat), ulazi u podlakticu, pa kroz karpalni tunel u šaku.
Motorna funkcija: skoro svi fleksori podlaktice dobijaju granu direktno od medijanog nerva ili njegove prednje interosealne grane. Samo dva mišića su izuzetak i pripadaju ulnarnom nervu: fleksor karpi ulnaris i ulnarna polovina fleksor digitorum profundusa. U dlanu, preko rekurentne motorne grane, snabdijeva tenarne mišiće (abductor pollicis brevis, opponens pollicis i površnu glavu flexor pollicis brevisa: duboka glava tog mišića i adductor pollicis idu preko ulnarnog nerva) i prva dva lumbrikalna mišića.
Senzorna funkcija: obuhvata palac, kažiprst, srednji prst i radijalnu polovinu domalog prsta na dlanskoj strani šake. Pored toga pokriva i dorzalnu stranu kažiprsta, srednjeg prsta i radijalne polovine domalog prsta distalno od proksimalnog interfalangealnog zgloba, uključujući nokatne posteljice (dorzum palca ide preko radijalnog nerva). Zato se trnjenje kod sindroma karpalnog tunela osjeti i u vrhovima prstiju.
Klinička korelacija
Sindrom karpalnog tunela je najčešća kompresivna neuropatija uopšte. Nerv u karpalnom tunelu dijeli veoma ograničen prostor sa čak 9 tetiva fleksora šake, što samo po sebi stvara pritisak.
Napomena o brojkama: StatPearls navodi poprečni presjek manji od 2 cm² na najužem mjestu tunela, ali se morfometrijske studije razilaze i oko same vrijednosti (izmjereno oko 1,3 cm², u literaturi navođeno i do 3,5 cm²) i oko toga da li se tunel uopšte značajno sužava duž svoje ose. Poenta o skučenom prostoru stoji nezavisno od tačne brojke.
Istorijska napomena
Sir James Paget je 1854. prvi klinički opisao simptome kompresije medijanog nerva, kod dva pacijenta. Pierre Marie i Charles Foix su 1913. na obdukciji prvi patološki dokazali vezu između patologije karpalnog ligamenta i kompresije nerva (klinička pretpostavka postojala je i ranije, npr. Hunt 1909).
Pripisivanje samog termina "sindrom karpalnog tunela" Moerschu 1938. je sporno: naslov njegovog rada glasi "Median thenar neuritis" i uopšte ne sadrži taj termin, a prva zabilježena upotreba u štampi se pripisuje Kremeru i saradnicima (Lancet, 1953). Ono što Moerschu jeste zasluga je opis stanja bez prethodne traume. Dijagnozu je u širu kliničku upotrebu uvela objava W. Russella Braina i saradnika u Lancetu 1947 (predstavljena 1946), a široku pažnju joj je 1950-ih i 1960-ih pribavio George S. Phalen.
Izvori
- Gray's Anatomy, 42. izdanje (Standring), pog. 48-51 (Pectoral girdle and upper limb) i pog. 80 (The anatomy of the peripheral nervous system)
- Moore's Clinically Oriented Anatomy, 8. izdanje, pog. 3 (Upper Limb)
- Terminologia Anatomica 2 (FIPAT, ID 6459)
- StatPearls: Median Nerve Anatomy
- Wikipedia: Median nerve