Hipofiza (hypophysis, sin. glandula pituitaria) je endokrina žlijezda smještena u koštanom udubljenju sfenoidne kosti (sella turcica), ispod hipotalamusa sa kojim je povezana infundibulumom (drškom). Iznad nje, preko dure koja premošćuje udubljenje, prolazi optička hijazma, u neposrednom odnosu sa žlijezdom. Sastoji se od dva embriološki potpuno različita dijela koji ostaju u trajnom kontaktu bez migracije.

Adenohipofiza

Nastaje u embrionalnom razvoju od Rathkeove kese, udubljenja (kesice) ektodermalnog epitela primitivne usne duplje, nastalog uvrtanjem tkiva unutra. Stariji naziv "prednji režanj" odnosi se samo na njen najveći dio (pars distalis); adenohipofiza uključuje i dva manja dijela, pars tuberalis i pars intermedia. Sadrži nekoliko tipova ćelija koje luče hormon rasta (GH), tireostimulišući hormon (TSH), adrenokortikotropni hormon (ACTH), folikulostimulišući i luteinizirajući hormon (FSH, LH) i prolaktin. Lučenje ovih hormona kontrolišu releasing i inhibiting hormoni hipotalamusa, koji do adenohipofize stižu preko hipofiznog portalnog venskog sistema, bez direktne nervne veze između hipotalamusa i ovog dijela žlijezde.

Neurohipofiza

Nastaje od izraslina neuralne ploče, direktan je produžetak hipotalamusa. Stariji naziv "zadnji režanj" odnosi se samo na njen najveći dio (pars nervosa); neurohipofiza uključuje i infundibularnu dršku. Ne sintetiše sopstvene hormone: skladišti i oslobađa antidiuretski hormon (ADH, vazopresin) i oksitocin, koji se stvaraju u supraoptičkom i paraventrikularnom jedru hipotalamusa i do neurohipofize dolaze transportom kroz akson, direktnom nervnom vezom, za razliku od adenohipofize.

Vaskularizacija

Gornja i donja hipofizna arterija, obje grane unutrašnje karotidne arterije, snabdijevaju žlijezdu na različit način: gornje arterije hrane kapilarni pleksus koji preko portalnog sistema povezuje hipotalamus sa adenohipofizom, dok donje arterije snabdijevaju neurohipofizu direktno.