Prethodna stranica je objasnila kako geni i signalni putevi UPRAVLJAJU razvićem, i šta se dešava kad taj program pukne na molekularnom nivou. Ova stranica prelazi na drugu vještinu - kako kliničar SISTEMATSKI PREPOZNAJE i OPISUJE ono što vidi kod konkretnog djeteta.

Šta je dismorfologija. Dismorfologija je grana kliničke genetike koja proučava i tumači obrasce ljudskog rasta i strukturnih defekata. Pristup dismorfičnom djetetu je analogan dijagnostici sistemskih bolesti - oslanja se na porodičnu istoriju i pažljiv pregled znakova, u pokušaju da se prepozna sindrom, kroz "prepoznavanje obrasca" koje upoređuje nalaz kod pacijenta naspram velike baze znanja o poznatim pleiotropnim poremećajima. Terminologija koja opisuje dismorfične crte je istorijski bila nekonzistentna i ponekad zbunjujuća - međunarodni projekat "Elements of Morphology", pokrenut 2005, standardizovao je nazive po anatomskim regijama (glava i lice, periorbitalni region, nos, usta, uho, šake i stopala), dajući svakom terminu tačnu definiciju i listu prihvatljivih sinonima.

Malformacija, deformacija, disrupcija, displazija. Standardizovana terminologija razlikuje četiri mehanizma nastanka strukturnog defekta. MALFORMACIJA je primarni strukturni defekt koji nastaje usljed urođenog (intrinzičnog) poremećaja samog procesa razvića, obično tokom embrionalnog perioda - primjeri su spina bifida, rascjep usne/nepca, urođena srčana mana. DEFORMACIJA je promjena oblika strukture koja se pravilno diferencirala, uzrokovana VANJSKOM mehaničkom silom koja iskrivljuje već formiranu strukturu, obično nakon organogeneze - primjer je deformitet stopala uzrokovan pritiskom u tijesnoj materici. DISRUPCIJA je defekt koji nastaje razaranjem strukture koja se prethodno formirala pravilno - primjer su amnionske trake koje obaviju ud. DISPLAZIJA je abnormalnost u rastu i razvoju same ćelijske/tkivne histologije - budući da zahvaćeni tkivni element može postojati na više mjesta u tijelu, displazija može biti i raširena po više organa i lokalizovana na samo jedan, zavisno gdje se taj element nalazi.

Minor naspram major anomalije. Minor anomalija je strukturna crta viđena kod manjeg dijela opšte populacije, bez kosmetičkog ili funkcionalnog značaja za samu osobu (npr. sindaktilija dva prsta stopala). Major anomalija je urođena anomalija koja se manifestuje pri rođenju i potencijalno utiče na zdravlje, razvoj ili preživljavanje. Klinički je bitna kombinacija: nalaz VIŠE minor anomalija kod istog djeteta (posebno tri ili više) povećava vjerovatnoću da postoji i skrivena major anomalija ili osnovni sindrom - princip koji dismorfolozi koriste kao brz orijentir da li dijete treba dalju gensku evaluaciju.

Sindrom, asocijacija, sekvenca. Formalna terminologija razlikuje tri obrasca grupisanja anomalija PREMA UZROČNOSTI. SINDROM je skup crta koje se javljaju zajedno češće nego što bi slučajnost predvidjela, sa dokumentovanim ili pretpostavljenim JEDINSTVENIM uzrokom (jedan gen, jedna hromozomska aberacija) - svaka anomalija nastaje posebno usljed te iste osnovne patogeneze. ASOCIJACIJA je grupisanje malformacija koje se javljaju zajedno statistički češće nego slučajno, ali BEZ poznatog jedinstvenog uzroka koji bi to objasnio. SEKVENCA je kaskada problema koja proizlazi iz JEDNOG inicijalnog događaja - jedna primarna anomalija pokreće niz sekundarnih, posljedičnih promjena.

VACTERL je klasičan primjer asocijacije - akronim za skup urođenih mana koje se sklone pojavljivati zajedno (vertebralne, anorektalne, srčane, tračeoezofagealne, renalne i anomalije udova), gdje je za dijagnozu potrebno najmanje tri od sedam navedenih crta. Naziva se asocijacija, ne sindrom, upravo zato što ne postoji poznat jedinstven uzrok koji bi objasnio zašto se baš te anomalije grupišu - većina slučajeva je sporadična, bez porodične istorije. Pierre Robin sekvenca je klasičan primjer sekvence - trijada mikrognatije (nedovoljno razvijena vilica), glosoptoze (jezik pomjeren unazad) i opstrukcije gornjih disajnih puteva. Kaskada ide jednim smjerom: mala vilica uzrokuje da jezik padne unazad u ždrijelo, što dalje vodi opstrukciji disajnog puta i, često, rascjepu nepca (jer vrh jezika fizički ometa spajanje nepčanih nabora tokom razvića) - jedna inicijalna malformacija, niz posljedica, za razliku od sindroma gdje bi sve anomalije nastale nezavisno iz iste osnovne patogeneze. Naziv je istorijski bio "Pierre Robin sindrom", promijenjen naknadno kad je prepoznata kaskadna, ne paralelna, priroda nalaza.

Fetalni alkoholni sindrom - prepoznatljiv teratogeni obrazac (dopunski primjer). FAS se dijagnostikuje prisustvom svih sljedećih kriterija: dvije od tri karakteristične facijalne crte (kratke palpebralne fisure, tanak vermilion rub gornje usne, gladak filtrum), zaostajanje u rastu, i defekti centralnog nervnog sistema. Vrijedna kontrastna napomena: za razliku od svih ostalih primjera na ovoj i prethodnoj stranici, FAS NIJE genetski poremećaj - uzrokovan je prenatalnom izloženošću alkoholu, ne nasljednom ili de novo mutacijom. Ipak, dobar je most između dvije stranice: facijalne crte FAS-a su primjer prepoznatljivog obrasca minor anomalija koje se kombinuju u dijagnostički korisnu sliku, isti tip "prepoznavanja obrasca" koji dismorfolog koristi za genetske sindrome, samo primijenjen na teratogen umjesto na mutaciju.