Porođaj i laktacija

Porođaj i laktacija predstavljaju povezane prelaze iz održavanja trudnoće u rađanje i ishranu novorođenčeta. U oba procesa lokalna tkiva odgovaraju na nervne i hormonske signale, ali isti hormon ne obavlja svaku funkciju. Oksitocin podstiče kontrakcije, dok prolaktin podržava proizvodnju mlijeka. Razumijevanje zahtijeva razlikovanje početka porođaja od održavanja kontrakcija i razlikovanje stvaranja mlijeka od njegovog izbacivanja.

Materica postaje funkcionalno spremna

Miometrijum tokom većeg dijela trudnoće ostaje relativno miran uprkos rastu organa. Progesteronsko djelovanje ograničava kontraktilnost, dok estrogeni i lokalni faktori pred kraj trudnoće doprinose većoj osjetljivosti na kontraktilne podsticaje. Raste broj komunikacionih spojeva između glatkih mišićnih ćelija, što omogućava bolje širenje pobude i koordinaciju kontrakcija.

Receptorna osjetljivost na oksitocin takođe raste. Veći odgovor zato ne zahtijeva da koncentracija hormona poraste u istom odnosu. Početak ljudskog porođaja nije potpuno razjašnjen i ne može se univerzalno objasniti naglim padom progesterona u krvi. Važna je promjena funkcionalnog odnosa hormonskih, lokalnih i mehaničkih uticaja. Rezultati dobijeni na drugim vrstama ne prenose se automatski na isti početni mehanizam kod čovjeka.

Prostaglandini, oksitocin i pozitivne petlje

Decidua, placenta i fetalne membrane stvaraju prostaglandine koji podstiču miometrijalnu kontrakciju i doprinose omekšavanju, skraćivanju i širenju grlića. Komunikacioni spojevi između mišićnih ćelija pomažu da pojedinačna pobuda preraste u usklađen tkivni odgovor. Mehaničko rastezanje materice i grlića učestvuje u ovoj promjeni.

Oksitocin nastaje u hipotalamičkim neuronima i oslobađa se iz njihovih završetaka u neurohipofizi. Vezivanje za receptor na uterinoj glatkoj mišićnoj ćeliji pokreće signalni put povezan sa Gq i fosfolipazom C. Povećana dostupnost citosolnog Ca2+ podržava kalmodulin i kinazu lakih lanaca miozina, koji omogućavaju kontrakciju. Dio oksitocinskog djelovanja uključuje i lokalno stvaranje prostaglandina.

Tokom uspostavljenog porođaja istezanje grlića može preko nervnih puteva povećati oslobađanje oksitocina. Jača kontrakcija zatim dodatno pomjera fetus i rasteže grlić. Ova Fergusonova refleksna petlja predstavlja pozitivan povratni odgovor. Ona objašnjava održavanje i pojačavanje procesa, ali nije sama dokaz jednog jedinog univerzalnog početnog okidača.

Mehanika rađanja i oporavak materice

U prvoj fazi grlić se postepeno dilatira. Nakon potpune dilatacije, druga faza obuhvata prolazak i rađanje novorođenčeta uz uterinu kontrakciju i doprinos trbušne muskulature. Treća faza uključuje odvajanje i izbacivanje placente. Ove funkcionalne etape ne propisuju isto trajanje za svaki porođaj.

Kontrakcije su ritmične, sa intervalima relaksacije. Jaka kontrakcija može ograničiti placentarnu perfuziju, pa kontinuirana kontrakcija ne predstavlja fiziološki cilj. Nakon odvajanja placente kontrahovana uterina muskulatura pritiska krvne sudove na mjestu prethodne placentacije i pomaže ograničavanju krvarenja. Kasnija involucija uključuje smanjenje stimulacije, veličine mišićnih ćelija i vaskularizacije.

Razvoj dojke i početak proizvodnje mlijeka

Estrogeni tokom trudnoće podržavaju razvoj kanala, a progesteron zajedno sa drugim hormonima razvoj lobuloalveolarnog sistema. Sekretorne alveolarne ćelije proizvode sastojke mlijeka; oko njih se nalaze kontraktilne mioepitelne ćelije. Razvoj žlijezde i njena puna sekretorna aktivnost ne nastupaju kao potpuno isti događaj.

Prolaktin iz laktotrofa adenohipofize podržava početak i održavanje proizvodnje mlijeka. Tokom trudnoće estrogeni i progesteron ograničavaju punu laktogenu aktivnost uprkos visokom prolaktinu. Nakon izbacivanja placente njihov pad omogućava da sekretorni odgovor postane izraženiji. U ranom periodu izlučuje se kolostrum, a zatim se uspostavlja drugačiji obrazac sekrecije. Mlijeko donosi hranljive sastojke i faktore imunološke zaštite; nije samo izvor energije.

Senzorni podsticaj razdvaja dva odgovora

Sisanje aktivira senzorne puteve prema kičmenoj moždini i hipotalamusu. Smanjenje dopaminske inhibicije laktotrofa podstiče prolaktinske pulseve i podržava proizvodnju za naredno hranjenje. Istovremeno oksitocin preko krvi stiže do dojke, kontrahuje mioepitelne ćelije i premješta već stvoreno mlijeko iz alveola prema kanalima. Ovo je refleks izbacivanja ili let-down.

Emocionalni i drugi centralni signali mogu uticati na oksitocinski refleks. Zbog toga smanjeno trenutno oticanje mlijeka ne mora značiti da sekretorne ćelije nisu stvarale mlijeko. Dugoročnije održavanje zahtijeva ponavljanu funkcionalnu stimulaciju i odgovarajuću metaboličku podršku.

Zapamti

• Priprema materice uključuje receptore, lokalne faktore i ćelijsku komunikaciju.
• Početak ljudskog porođaja ostaje multifaktorijalan i nepotpuno razjašnjen.
• Prolaktin podržava proizvodnju, a oksitocin izbacivanje mlijeka.
• Laktacijska inhibicija ciklusa zavisi od obrasca sisanja.