Kompenzacija, anionski jaz i miješani poremećaji

Acidobazni rezultat nastaje iz svih procesa koji istovremeno mijenjaju CO2, bikarbonat i druge ionske komponente. Kompenzacija ublažava posljedicu primarnog poremećaja, a miješani poremećaj znači da djeluje više primarnih procesa. Anjonski jaz daje dodatni bilansni pogled, ali nijedna od ovih zamisli ne može se tumačiti bez vremena, izvora podataka i funkcijske sposobnosti organa.

Proces i konačni pH

Acidemija i alkalemija opisuju smjer izmjerenog pH odstupanja. Acidoza i alkaloza opisuju proces koji ga pomjera. Dva suprotna procesa mogu dati pH blizak početnom, dok su CO2 i bikarbonat znatno izmijenjeni. Zbog toga jedna vrijednost pH ne dokazuje odsustvo poremećaja.

Henderson-Hasselbalchov odnos povezuje bikarbonat i rastvoreni CO2. Odnos može ostati sličan i kada oba člana porastu ili opadnu. Fiziološki teret i adaptacija tada su prisutni uprkos skromnoj neto pH promjeni. Ova matematička osobina je razlog da se svaka komponenta razmotri zasebno.

Šta kompenzacija može uraditi

Metabolička acidoza podstiče respiratorni pad CO2, a metabolička alkaloza ograničen porast CO2. Respiratorna acidoza tokom vremena povećava renalni bikarbonatni doprinos, a respiratorna alkaloza ga smanjuje. Kompenzacija djeluje na drugu komponentu i ublažava posljedicu, dok početni uzrok može ostati.

Brzo puferovanje i kasnija organska adaptacija nisu isti odgovor. Pri nagloj respiratornoj promjeni dio bikarbonatne promjene nastaje hemijskom raspodjelom. Duži renalni odgovor zatim mijenja stvarni izlaz kiseline i baze. Procjena očekivanog odnosa zato zavisi od trajanja, ne samo od smjera poremećaja.

Pluća imaju granice pumpe i razmjene, a bubrezi granice filtracije, transporta i puferne ekskrecije. Istovremeno oštećenje može ograničiti očekivanu adaptaciju. Kompenzacija nije garancija potpune normalizacije niti pravilo da svaki organizam postiže identičan konačni broj.

Približni kvantitativni odnosi

Empirijske relacije opisuju grupni odgovor na jednostavan primarni poremećaj. Winterov odnos za respiratorni odgovor na metaboličku acidozu povezuje očekivani arterijski CO2 sa bikarbonatom:

Pri primarnoj respiratornoj acidozi akutni puferni odgovor povećava bikarbonat približno za 1 mmol/L na porast PaCO2 od 10 mmHg. Razvijeniji hronični odgovor sa renalnom adaptacijom u udžbeničkoj aproksimaciji daje približno 4 mmol/L na isti porast. Kod respiratorne alkaloze bikarbonat akutno opada približno 2 mmol/L, a hronično oko 4 mmol/L na pad PaCO2 od 10 mmHg. Ove promjene odnose se na polazni arterijski okvir, ne na apsolutnu koncentraciju bikarbonata.

Metabolička alkaloza u jednom nastavnom modelu daje porast PaCO2 oko 0,7 mmHg po porastu bikarbonata od 1 mmol/L. Koeficijenti zavise od skupa opažanja i trajanja: Costanzo za metaboličku acidozu navodi i aproksimaciju pada CO2 od 1,3 mmHg po padu bikarbonata od 1 mmol/L. Zato različite empirijske relacije ne treba proglasiti identičnim niti zamijeniti njima cijeli fiziološki odgovor. Guyton naglašava vrijeme potrebno za ventilatornu i renalnu kompenzaciju i mogućnost miješanog poremećaja čak i unutar očekivanog područja. Odstupanje od modela traži širi fiziološki kontekst; nijedan navedeni odnos sam ne određuje uzrok ili terapiju.

Anjonski jaz i elektroneutralnost

Zbir pozitivnih i negativnih naboja ostaje uravnotežen. Rutinska formula izdvaja samo određene mjerene jone, pa razlika odražava nemjerene anjone i katjone. Naziv jaz ne označava stvarnu prazninu naboja u plazmi.

Albumin doprinosi nemjerenim anjonima. Njegov pad može smanjiti jaz i prikriti porast drugih anjona. Laktat, ketonski i drugi metabolički anjoni mogu ga povećati, dok hloridno nadomještanje pada bikarbonata može očuvati početnu vrijednost. Zato relativno mali jaz ne isključuje svaki dodatni kiseli teret.

Konvencija koja uključuje kalijum daje drugačiji broj od one koja ga izostavlja. Te rezultate ne treba porediti bez usklađivanja definicije. Takođe, pomjeranje bilo kojeg mjerenog ili nemjerenog člana utiče na račun, pa formula nije izolovana mjera samo jedne vrste kiseline.

Miješani procesi i bilansne razlike

Primarna metabolička acidoza sa istovremenom respiratornom acidozom pomjera odnos u istom kiselom smjeru: bikarbonat opada, a CO2 ne pada kako bi kompenzacija očekivano ublažila rezultat. Metabolička alkaloza i respiratorna alkaloza mogu zajednički pojačati alkalni smjer. Suprotni procesi mogu prikriti jedan drugog u pH.

Poređenje porasta jaza i pada bikarbonata može pomoći u konceptualnom prepoznavanju dodatnog metaboličkog procesa. Ako se istovremeno gubi bikarbonat hloridnim putem, njegov pad može biti veći nego što porast nemjerenih anjona sam objašnjava. Ako postoji dodatni bazni pomak, bikarbonat može biti više očuvan.

Ovo je bilansno poređenje sa pretpostavkama, a ne univerzalna jednakost jedan prema jedan. Početne vrijednosti, albumin, vremenski razvoj, raspodjela između prostora i renalni izlaz mijenjaju odnos. Didaktička razlika ne predstavlja samostalnu potvrdu kliničkog uzroka.

Ograničenja izvora i mjerenja

Empirijski kompenzacioni odnosi i nomogrami predstavljaju očekivane obrasce za određene uslove. Nisu zamjena za provjeru da je proteklo dovoljno vremena niti dokaz odsustva dodatnog procesa kada rezultat upadne u očekivano područje. Promjenjivo stanje posebno ograničava pojedinačni presjek.

Svi brojevi treba da potiču iz usklađenog uzorka i pouzdane jedinice. Bikarbonat iz različitih analitičkih pristupa i brzo promjenjiv CO2 zahtijevaju pažnju prije spajanja u isti račun. Matematička tačnost formule ne popravlja vremenski neusaglašene podatke.

Zapamti

pH opisuje konačni odnos, procesi njegovu promjenu. Kompenzacija ima vrijeme i granice. Anjonski jaz je izračunata ionska razlika čije značenje zavisi od albumina, konvencije i drugih prisutnih procesa.